حكيم ميسرى

مقدمه 17

دانشنامه در علم پزشكى ( فارسى )

« خاصيت لباسهاى ابريشمى و پنبه و كتان و قصب » بدانكه پشه از حرير ترسد و ملوكان حرير پوشند و از پشه ايمن باشند و گزنده در حرير نيفتد ( ص 635 همان مأخذ ) و جامه‌هاى اختيار پنبه است كه گرم دارد و ابريشم گرم دارد و گزنده را قبول نكند و كتان و قصب خنك دارد ( ص 462 همان مأخذ ) . « آيينه‌هاى مقعّر و محدّب » گفته‌اند نيوتن اساس كشفيات مهم عدسىها را پىريزى نمود . درحالىكه چهار قرن پيش از او ايرانيان دربارهء آيينه‌هاى مقعّر و محدّب بحث كرده و نوشته‌اند كه : « بدانكه آهن جوهرى است كثيف و جلا پذيرد تا لطافت نمايد . اگر آيينه كنند محدّب و روى ديگر مقعّر آن روى كه محدّب است روى نمايد ( - چهره را نشان مىدهد ) چندانكه ناخنى ( - به اندازه يك ناخن يعنى كوچك ) و هرچند دور تر شود خردتر نمايد پس آن صورت نگونسار ( - معكوس ) گردد و اين روى كه مقعّر است خيال ( - تصوير ) چندان نمايد كه سپرى فراخ ( يعنى چهره را بزرگ و به اندازهء سپر نشان مىدهد ) و اگر پنبه در مقعّر ( - كانون آيينه ) نهند و به آفتاب دارند آتش درگيرد . ( ص عجايب المخلوقات ) و در كتاب احصاء العلوم ابو نصر محمد بن محمد فارابى ( قرن سوم ) دربارهء آيينه‌ها و عدسىها آمده : چهارم : حيل مناظريه است كه در ساختن آلاتى مورد استفاده قرار مىگيرد كه آن آلات نيروى بينايى انسان را براى درك صحيح حقيقت اشيائى كه از دور مورد تماشا واقع مىشوند دقيق و قوى مىكند . و نيز در ساختن آيينه‌ها و در آگاهى يافتن از طريق آيينه‌ها ، و انعطاف و انكسار و انعكاس حاصل شده در آنها بر محلهايى كه شعاعها از آنجاها مىآيد از حيل مناظريه استفاده مىشود و از همين طريق بر مكانهايى وقوف حاصل مىشود كه شعاع خورشيد از آنجاها به اجرام ديگر مىرسد ، و نيز ساختن آيينه‌هاى سوزان و حيل آن از اين طريق حاصل مىشود ( ترجمهء حسين خديوجم انتشارات بنياد فرهنگ ) « تأثير اعتقادات اطباء اسلامى در كشفيات طبى » ضمن مطالعه متون پزشكى قديم متوجه شدم كه پزشكان قديم دربارهء سرايت امراض نكاتى مىدانسته‌اند و اطلاعات آنان بعد از اختراع ميكروسكوپ به كشف عامل بيمارى كمك كرده است . ده قرن پيش از اين در تأليفات پزشكان اسلامى آمده است كه بيمارى از طريق‌هاى